30 yılı aşkın bir süredir Den Haag’da faaliyet yürüten Abovian Ermeni Derneği’nin de içinde yer aldığı Ermeni Dernekleri’nin oluşturduğu platform etkinliği düzenlemişti.
Üç saatlik yolculuktan sonra otobüs Assen mezarlığının önünde durduğunda, yol boyunca güneş ile yağmurun savaşına bu defa karın da katılmasını şaşkınlık içinde izledik.
Özel araçlarıyla etkinliğe katılanlarla birlikte, çocukların ve gençlerin de yer aldığı 200’ü aşkın kişinin oluşturduğu kortej yola koyulduğunda, güneş hakimiyetini ilan etmişti.
Hollanda’da yaşayan Ermeniler, onbeş yıldır soykırımda yitirdiklerini mezarlığa yaptırılan Haçkar’ı (taştan haç) ziyaret ederek anıyorlarmış.
Assen’de ikamet eden Nicolai Romanshuk yıllar önce soykırımda yitirdiği ailesi ve halkının anısına bir Haçkar yaptırmak için Assen Belediyesi’ne başvurmuş.
Belediye Romanshuk’un bu talebini reddetmiş!
Romanshuk da düşünüp taşınmış ve Belediyenin müdahale hakkı olmayan Assen mezarlığında bir yer satın alıp, bu isteğini gerçekleştirmiş.
2007 yılında Hrant Dink katledildiğinde de, Ermeni kurumları aynı mezarlıkta bir başka yer alarak, Hrant’ın anısına bir başka haçkar/anıt yaptırmışlar.
Böylece Assen mezarlığı her 24 Nisan’da, Hollanda’da yaşayan Ermenilerin anma mekanı haline gelmiş.
Anma töreni önce Hrant Dink için inşa edilen Haçkar’ın ziyaret edilmesiyle başladı.
Ardından soykırımda yitirilenlerin anısına inşa edilmiş Haçkar’ın önünde saygı duruşu ve törene katılan kurumların, Ermenistan Konsolosluğu’nun çiçeklerini anıtın önüne koymasıyla devam etti.
Daha sonra da tören, mezarlığın salonunda düzenlenen anma etkinliğiyle sürdü…
Gün boyunca yapılan konuşmalar, Ermenice söylenen ağıtlar, danslar, verilen mesajlar, ikili-üçlü sohbetlerde bir sabah evlerinden alınarak katledilen 250 Ermeni aydın başta gelmek üzere, yaşlı-genç, kadın-çokcuk demeden çöle sürülen ve yol boyunca katledilen bazı verilere göre 1 milyon, bazılarına göre ise, 1.5 milyon kişinin ruhu orada, tören alanında, yanı başımızdaydı…
Her konuşmacının Türkiye’nin soykırımı tanımamasına yönelik yaptığı vurgularla, dünüyle yüzleşmeyen ve hesaplaşmayan bir ülkenin tarihine baskı, zulüm ve katliam politikalarının damgasını vurucağı; kendinden olmayan halkları asimilasyon, göçettirme ve zor yoluyla yoketmeye devam edeceği gerçeğine dikkat çekildi.
“Dün Ermenilere, Süryanilere, Êzîdîlere, Kürtlere yaptıklarını bugün Kürtlere yapmaya devam ettiği” ifade edildi…
Geçmişiyle yüzleşmeyen ve hesaplaşmayan bir toplumun, asla özgürleşemeyeceği gerçeğinin altı bir kez daha çizildi…
Bense bütün konuşmaları, ağıtları, şiirleri dinlerken, gösterileri izlerken, gün boyunca ve geri dönüş yolculuğunda Ermeni Soykırımına ilişkin okuduklarım ve öğrendiklerimin yanı sıra, tanıdığım, bildiğim ve duyduğum hayat öykülerine defalarca dokundum.
Bizimkilerin yanlarına alarak sakladıkları Hasan dayıyı, aile dostumuz Neno’yu, okuduğum bir röportajda “bu benim babaannemin sülalesi, babaannemiz Ermeniymiş siz biliyor musunuz” diyerek aile büyüklerine yönelttiğim soruma yanıt arayışımı, babaannemin annesi Maviş hanımın sırrını çözmeye çalışmamı, anneanne Arzavat’ı ve diğerlerini yadettim…
Soykırımın 100. Yılı’nda geçmişle yüzleşme ve hesaplaşmanın tamamına erememesinin nedenlerini sorguladım, düşündüm.
TC. Devletinin bu konuda kendi kanlı tarihine dört elle sarılıp, savunması karşısında hesap sorması gereken bizlerin; ilericilerin, devrimcilerin, sosyalistlerin sonuç alıcı bir yönelim içerisinde olmamasının ya da olamamasının yaşadığımız başarısızlıklardaki payının ne kadar farkında olduğumuzun yanıtını aradım!
Sonra baktım ki, Ermeni Soykırımının 100. Yıl’ını tıpkı masallardaki gibi; “az gittik uz gittik, altı ay bir güz gittik, bir de baktık ki; bir arpa boyu yol gitmişiz” kıvamında geçirmişiz.
Kimi biraz fazla, kimi biraz az, hatta kimi “hiç hesabı” yaşasa da 100. Yıl’ı…
101. yılında,bir kez daha soykırımda katledilenleri saygıyla anıyor, katliamı lanetliyorum!..